Ο διάσημος ηπειρώτης γλύπτης Θεόδωρος Παπαγιάννης πριν από λίγους μήνες παρουσίασε έκθεση γλυπτικής με θέμα το ψωμί, στα πλαίσια των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης από τον τουρκικό ζυγό. Ο ίδιος δήλωσε σχετικά:
Το ψωμί και η ιερότητα του είναι ένα θέμα που με απασχολεί τα τελευταία χρόνια. Εκλαμβάνω το ψωμί σαν βασική έννοια της ζωής του ανθρώπου με τη διαχρονική του σημασία και με ό,τι σημαίνει για τα δισεκατομμύρια των ανθρώπων, που καθημερινά αγωνίζονται να το αποκτήσουν.
«Η αρχή του σύμπαντος είναι το ψωμί»,
θα πει ο Διαγόρας, που μαζί με το κρασί, «επιτρέπει στον
άνθρωπο να γίνει πολιτισμένος»,
θα διαβάσουμε στο έπος του Γκιλγκαμές, μια από
τις αρχαιότερες μαρτυρίες του μεσογειακού πολιτισμού.
Τον άρτο και τον οίνο, η χριστιανική θρησκεία μετέτρεψε
αργότερα σε σώμα και αίμα του Χριστού.
Η χαρακτηριστική ρήση «τον άρτον ημών
τον επιούσιον δος ημίν σήμερον» από τη μια και ένα στάχυ
από την άλλη, γίνονται δύο όψεις ενός πολύτιμου
ορειχάλκινου μεταλλείου, που διαπερνά και στολίζει τα
έργα μου.
Η ιερότητα του ψωμιού υποδηλώνεται με το μαύρο
στολισμένο πανί, που στρώνεται στο έδαφος και τον χορό των μορφών
που αναπτύσσεται τριγύρω, συμβολίζοντας θεότητες ή υπερφυσικές
προστατευτικές δυνάμεις, αλλά και ξόρκια ή και σκιάχτρα που συχνά
στήνονται στα χωράφια, για να προστατέψουν τη σοδειά.
Για κάποιους από μας, που γεννηθήκαμε στις
αρχές της
δεκαετίας του ’40, μέσα στην πείνα το ψωμί έχει προσλάβει
ιερό χαρακτήρα. Είναι συνυφασμένο με την επιβίωση μας. Μικροί,
θυμάμαι, ορκιζόμασταν στο ψωμί. « Μα το ψωμάκι», λέγαμε και κάναμε
το σταυρό μας, για να μας πιστέψει ο άλλος κι ήταν αυτός ο
μεγαλύτερός μας όρκος. Κι όταν ένα κομματάκι περίσσευε ή μας έπεφτε
στο χώμα, το παίρναμε, το φιλούσαμε και το βάζαμε σε μια τρυπούλα
του τοίχου, μην τύχει και πατηθεί, κι ήταν αυτό μεγάλη αμαρτία.
Έτσι δίδασκε η γιαγιά και η μάνα, γιατί είχαν κι
αυτές πολύ πεινάσει στη ζωή τους. Το ψωμί, έτσι κι αλλιώς, έβγαινε
δύσκολα εκείνες τις εποχές και με πολύ αγώνα. Το φάσμα της πείνας
ήταν αυτό που τρόμαζε περισσότερο. Από τότε κύλησαν χρόνοι πολλοί.
Χορτάσαμε το ψωμί, κι αρχίσαμε τις δίαιτες!...Άντε τώρα να πιστέψεις
τους πεινασμένους…Τι κι αν αυτοί συχνά πυκνά κάνουν την εμφάνιση
τους μπουλούκια στις οθόνες μας και μας κοιτούν μ’ αγριεμένα μάτια
από την πείνα, εμείς κάνουμε ζάπινγκ και αλλάζουμε κανάλι. Οι
λαμπεροί σταρ, η γκλαμουριά, καθώς λένε, όλ’ αυτά τα φανταχτερά φυτά
και οι γλάστρες δίπλα τους που χαριεντίζονται, είναι ανώδυνο θέαμα,
χωνεύεται καλύτερα…
Πώς ν’ αντιμετωπίσεις άλλωστε τα πεινασμένα
μάτια;
Θ. Παπαγιάννης 
