Όταν η Τέχνη
Φωνάζει «Ποτέ Ξανά!»
Ζωγράφοι, γλύπτες και μουσικοί που είδαν τον πόλεμο από κοντά — και αποφάσισαν να μιλήσουν μέσα από το έργο τους
Φανταστείτε να ζείτε σε μια πόλη που βομβαρδίζεται, να βλέπετε ανθρώπους γύρω σας να πεθαίνουν, να νιώθετε ότι ο κόσμος έχει τρελαθεί. Τι θα κάνατε; Μερικοί καλλιτέχνες πήραν το붓 (πινέλο), τη σμίλη ή τη μπαγκέτα — και άρχισαν να δημιουργούν.
Τα έργα που θα δούμε παρακάτω δεν είναι απλώς «ωραία» ή «ιστορικά σημαντικά». Είναι κραυγές. Είναι μαρτυρίες. Είναι η απάντηση της τέχνης στη βία. Ας τα γνωρίσουμε!
Ζωγραφική & Χαρακτική
Guernica
Pablo Picasso
Στις 26 Απριλίου 1937, ναζιστικά αεροπλάνα βομβάρδισαν την αμαχητί πόλη Guernica στη Βασκία. Ο Picasso, που έμαθε τα νέα στο Παρίσι, έπιασε το πινέλο και ζωγράφισε αυτόν τον τεράστιο πίνακα (3,5 × 7,8 μέτρα!) μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Ασπρόμαυρος, χωρίς κανένα χρώμα — σαν εφημερίδα πολέμου. Σπαστά σώματα, ουρλιαχτά, ένα νεκρό μωρό στην αγκαλιά μιας μάνας. Σήμερα βρίσκεται στο Museo Reina Sofía της Μαδρίτης.
Γιατί δεν έχει χρώματα; Ο Picasso επέλεξε συνειδητά ασπρόμαυρα τόνια — σαν φωτογραφία πολέμου, σαν σελίδα εφημερίδας με άσχημα νέα. Η απουσία χρώματος κάνει τον πόνο πιο ωμό και αληθινό.
Η Τρίτη του Μαΐου 1808
Francisco Goya
Ένας άνδρας απλώνει τα χέρια του σαν σταυρωμένος. Απέναντί του, ένα σιδερένιο απόσπασμα εκτέλεσης — χωρίς πρόσωπα, σαν μηχανή. Ο Goya φωτίζει τον θύμα και αφήνει στο σκοτάδι τους δολοφόνους.
Ζωγραφίστηκε 6 χρόνια μετά τα γεγονότα — όταν η Ισπανία απελευθερώθηκε. Ήταν η πρώτη φορά που ένας ζωγράφος έδειχνε τον πόλεμο από τη σκοπιά του θύματος, όχι του νικητή.
Τα Δεινά του Πολέμου
Francisco Goya
80 χαρακτικά — σαν ένα σκληρό ημερολόγιο πολέμου. Εκτελέσεις, σφαγές, πεινασμένα παιδιά, ακρωτηριασμένα πτώματα. Ο Goya δεν εξωράιζε τίποτα. Ήθελε ο κόσμος να δει ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ συμβαίνει σε έναν πόλεμο.
Ήταν τόσο σοκαριστικά που δεν εκδόθηκαν ποτέ όσο ζούσε — ο κόσμος δεν ήταν ακόμα έτοιμος να τα αντικρίσει.
Soft Construction with Boiled Beans
Salvador Dalí — «Προαίσθηση Εμφυλίου Πολέμου»
Ένα σώμα που αυτοκαταστρέφεται — σπαράζει τον εαυτό του. Ο Dalí το ζωγράφισε πριν ξεκινήσει ο Εμφύλιος, σαν να είχε προβλέψει τι θα συμβεί. Η ιδέα: όταν ένα έθνος μπαίνει σε εμφύλιο, είναι σαν να κατακρεουργεί τον ίδιο του τον εαυτό. Στο Philadelphia Museum of Art των ΗΠΑ.
Γλυπτική
«Προσπάθησα να βάλω μέσα σε αυτά όλα όσα συγκίνησαν εμάς που αιμορραγήσαμε κάτω από τον πόλεμο από τότε που ξεκίνησε.»
— Käthe Kollwitz, για τους «Θλιμμένους Γονείς», 1932Ποια ήταν η Käthe Kollwitz; Γερμανίδα καλλιτέχνης (1867–1945) που έχασε τον γιο της Πέτερ, 18 ετών, στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντί να σιωπήσει, έφτιαξε μερικά από τα πιο συγκλονιστικά αντιπολεμικά έργα που έχει δει ποτέ η ανθρωπότητα. Οι Ναζί αργότερα την απείλησαν, αλλά δεν σταμάτησε.
Οι Θλιμμένοι Γονείς
Käthe Kollwitz
Δύο γονατιστές φιγούρες σε ένα γερμανικό νεκροταφείο στο Βέλγιο. Η μία είναι η ίδια η καλλιτέχνης, η άλλη ο άντρας της. Κοιτάζουν αιώνια τον τάφο του γιου τους ανάμεσα σε 25.000 νεκρούς στρατιώτες. Χρειάστηκε 18 χρόνια για να τα τελειώσει.
Μητέρα με νεκρό παιδί (Pietà)
Käthe Kollwitz
Σήμερα βρίσκεται στο Neue Wache — το κεντρικό μνημείο του Βερολίνου. Εκτίθεται κάτω από μια μεγάλη τρύπα στην οροφή, εκτεθειμένο σε βροχή, χιόνι και ήλιο. Επίτηδες — η θλίψη δεν προστατεύεται από τίποτα.
Μουσική
Συμφωνία αρ. 7 «Λένινγκραντ»
Dmitri Shostakovich
Σεπτέμβριος 1941. Το Λένινγκραντ (σημερινή Αγία Πετρούπολη) είναι τελείως περικυκλωμένο από τους Ναζί. Δεν μπαίνει φαγητό, δεν βγαίνει κανείς. Ο Shostakovich κάθεται στο σπίτι του — ανάμεσα σε βομβαρδισμούς — και γράφει μουσική.
Στο πρώτο μέρος υπάρχει το περίφημο «Θέμα Εισβολής»: μια μαρσιάρα που ξεκινάει σχεδόν αθώα και επαναλαμβάνεται 12 φορές, κάθε φορά πιο δυνατά, πιο απειλητικά — σαν τα τανκς να πλησιάζουν ακατάπαυστα. Ανατριχιαστικό.
Στις 9 Αυγούστου 1942, λιμασμένοι μουσικοί — μερικοί τόσο αδύναμοι που δεν μπορούσαν σχεδόν να κρατήσουν τα όργανά τους — έπαιξαν τη συμφωνία μέσα στην πολιορκημένη πόλη. Τα ηχεία ήταν στραμμένα προς τις γερμανικές γραμμές. Η μουσική ήταν όπλο.
War Requiem, Op. 66
Benjamin Britten
Παρουσιάστηκε το 1962 στο Coventry της Αγγλίας — μια πόλη που είχε καταστραφεί από ναζιστικούς βομβαρδισμούς. Ο Britten έκανε κάτι εκπληκτικό: ανέμειξε την παραδοσιακή λατινική Νεκρώσιμη Λειτουργία με ποιήματα του Wilfred Owen — ενός νεαρού Βρετανού ποιητή που σκοτώθηκε στον Α' Παγκόσμιο, μία εβδομάδα πριν τελειώσει ο πόλεμος.
Στην πρεμιέρα τραγούδησαν μαζί ένας Βρετανός, ένας Γερμανός και μια Ρωσίδα — χθεσινοί εχθροί, μαζί στη σκηνή. Ένα μήνυμα: ο πόλεμος χωρίζει, η τέχνη ενώνει.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου