Πάτησε εδώ για να μαθεις περισσοτερα
Γλωσσάρι
Οι βασικοί όροι της ενότητας, με απλά λόγια και ένα παράδειγμα για τον καθένα.
|
Όρος |
Τι σημαίνει |
Παράδειγμα |
|
Απεικόνιση |
Η εικόνα ή το σχέδιο που δείχνει κάτι πραγματικό. |
Μια φωτογραφία ή ένα σκίτσο της γειτονιάς σου. |
|
Χάρτης |
Σχέδιο ενός τόπου (ή όλης της Γης) σε επίπεδη επιφάνεια, μικρότερο από την πραγματικότητα, όπως φαίνεται από ψηλά. |
Ο χάρτης της Ελλάδας στον τοίχο της τάξης. |
|
Χαρτογράφος |
Ο επιστήμονας που φτιάχνει χάρτες. |
Αυτός που σχεδίασε τον χάρτη του βιβλίου σου. |
|
Φυσικά χαρακτηριστικά |
Ό,τι έφτιαξε η φύση. |
Βουνά, ποτάμια, λίμνες, θάλασσες. |
|
Ανθρωπογενή χαρακτηριστικά |
Ό,τι έφτιαξε ο άνθρωπος. |
Πόλεις, δρόμοι, γέφυρες, λιμάνια, αεροδρόμια. |
|
Γενικός χάρτης |
Χάρτης που δείχνει πολλές πληροφορίες μαζί για έναν τόπο. |
Χάρτης με βουνά, πόλεις και δρόμους μαζί. |
|
Γεωμορφολογικός (ή φυσικός) χάρτης |
Δείχνει τη μορφή του εδάφους: βουνά, πεδιάδες, ποτάμια, θάλασσες. Τα χρώματα δείχνουν το υψόμετρο. |
Πράσινο = πεδιάδα, καφέ = βουνό, μπλε = νερό. |
|
Πολιτικός χάρτης |
Δείχνει χώρες, σύνορα, πρωτεύουσες και πόλεις. |
Χάρτης της Ευρώπης με κάθε χώρα σε άλλο χρώμα. |
|
Θεματικός χάρτης |
Δείχνει ένα μόνο θέμα. |
Χάρτης με τα αγροτικά προϊόντα ή με τον καιρό. |
|
Τίτλος χάρτη |
Λέει ποιον τόπο και ποιο θέμα δείχνει ο χάρτης. |
«Γεωμορφολογικός χάρτης της Ελλάδας». |
|
Υπόμνημα |
Το κουτάκι που εξηγεί τι σημαίνει κάθε σύμβολο και χρώμα του χάρτη. |
● = πόλη, ✈ = αεροδρόμιο, μπλε γραμμή = ποτάμι. |
|
Σύμβολα |
Μικρά σχήματα ή εικονίδια που δείχνουν πράγματα πάνω στον χάρτη. |
Ένα μικρό αεροπλάνο για το αεροδρόμιο. |
|
Κλίμακα |
Δείχνει πόσες φορές μικρότερος είναι ο χάρτης από την πραγματικότητα. Μας βοηθά να βρίσκουμε αποστάσεις. |
1 εκατοστό στον χάρτη = 10 χιλιόμετρα στην πραγματικότητα. |
|
Αριθμητική κλίμακα |
Η κλίμακα γραμμένη με αριθμούς. |
1:100.000 |
|
Γραφική (ή γραμμική) κλίμακα |
Η κλίμακα σαν μικρός χάρακας σχεδιασμένος πάνω στον χάρτη. |
├──┼──┤ 0 – 10 – 20 χλμ. |
|
Προσανατολισμός |
Βρίσκω πού βρίσκομαι και προς ποια κατεύθυνση πηγαίνω. |
Ξέρω ότι το σχολείο είναι βόρεια από το σπίτι μου. |
|
Σημεία του ορίζοντα |
Οι κατευθύνσεις: Βορράς (Β), Νότος (Ν), Ανατολή (Α), Δύση (Δ). |
Ο ήλιος ανατέλλει στην Ανατολή. |
|
Πυξίδα |
Όργανο με μαγνητική βελόνα που δείχνει πάντα τον Βορρά. |
Τη χρησιμοποιούν οι ορειβάτες και οι ναυτικοί. |
|
Ρόδος των ανέμων |
Το σχέδιο-αστέρι στον χάρτη που δείχνει τα σημεία του ορίζοντα. |
Το βελάκι με το «Β» στη γωνία του χάρτη. |
|
Σχετική θέση |
Πού βρίσκεται ένας τόπος σε σχέση με κάποιον άλλο. |
Η Κρήτη βρίσκεται νότια της Πελοποννήσου. |
Οδηγός μελέτης
Κεφάλαιο 1 – Ο χάρτης
• Ο χάρτης είναι σχέδιο ενός τόπου από ψηλά, σε επίπεδη επιφάνεια και μικρότερο από την πραγματικότητα.
• Δείχνει φυσικά χαρακτηριστικά (βουνά, ποτάμια) και ανθρωπογενή (πόλεις, δρόμους).
• Σε τι μας χρησιμεύει: να βρίσκουμε τόπους, να υπολογίζουμε αποστάσεις, να σχεδιάζουμε ταξίδια, να μαθαίνουμε για έναν τόπο χωρίς να πάμε εκεί.
• Τους χρησιμοποιούν οδηγοί, πιλότοι, ναυτικοί, μηχανικοί, μετεωρολόγοι, ακόμα και το GPS του κινητού.
Κεφάλαιο 2 – Είδη χαρτών
|
Είδος |
Τι δείχνει |
Πώς τον αναγνωρίζω |
|
Γεωμορφολογικός (φυσικός) |
Βουνά, πεδιάδες, ποτάμια, λίμνες, θάλασσες |
Πράσινο, κίτρινο, καφέ, μπλε |
|
Πολιτικός |
Χώρες, σύνορα, πρωτεύουσες, πόλεις |
Κάθε χώρα ή περιοχή σε άλλο χρώμα |
|
Θεματικός |
Ένα θέμα (καιρός, προϊόντα, πληθυσμός, δρόμοι) |
Ειδικά σύμβολα για το θέμα |
|
Γενικός |
Πολλές πληροφορίες μαζί |
Συνδυάζει τα παραπάνω |
Χρώματα στον γεωμορφολογικό χάρτη: σκούρο πράσινο = χαμηλά (πεδιάδες) → κίτρινο = λόφοι → ανοιχτό καφέ = βουνά → σκούρο καφέ = πολύ ψηλά βουνά. Μπλε = νερό· όσο πιο σκούρο, τόσο πιο βαθύ.
Κεφάλαιο 3 – Τίτλος και Υπόμνημα
Κάθε χάρτης έχει μια «ταυτότητα» με τρία βασικά στοιχεία: τίτλο, υπόμνημα, κλίμακα (και συνήθως τη ρόδο των ανέμων).
• Τίτλος: τον διαβάζω πρώτο. Μου λέει ποιον τόπο και τι θέμα δείχνει ο χάρτης.
• Υπόμνημα: είναι το «λεξικό» του χάρτη. Εξηγεί τα σύμβολα, τις γραμμές και τα χρώματα. Χωρίς αυτό, δεν καταλαβαίνω τι βλέπω.
Κεφάλαιο 4 – Κλίμακα
Η κλίμακα δείχνει πόσες φορές μικρότερος είναι ο χάρτης από τον πραγματικό τόπο.
• Αριθμητική: 1:100.000 σημαίνει ότι 1 εκ. στον χάρτη = 100.000 εκ. στην πραγματικότητα = 1 χιλιόμετρο.
• Γραφική: ένας μικρός χάρακας πάνω στον χάρτη, π.χ. κάθε κομμάτι = 10 χλμ.
Πώς βρίσκω μια απόσταση, βήμα-βήμα:
1. Μετράω με τον χάρακα την απόσταση στον χάρτη (π.χ. 4 εκ.).
2. Κοιτάζω την κλίμακα (π.χ. 1 εκ. = 10 χλμ.).
3. Πολλαπλασιάζω: 4 × 10 = 40 χλμ. στην πραγματικότητα.
Έξυπνο κόλπο για τα μηδενικά: στην κλίμακα 1:Χ, σβήνω 5 μηδενικά από το Χ και βρίσκω πόσα χιλιόμετρα είναι το 1 εκ. Π.χ. 1:2.000.000 → 1 εκ. = 20 χλμ.
Μεγάλη ή μικρή κλίμακα; Όσο μικρότερος ο αριθμός μετά το «1:», τόσο περισσότερες λεπτομέρειες (π.χ. χάρτης πόλης 1:10.000). Όσο μεγαλύτερος, τόσο μεγαλύτερη περιοχή με λιγότερες λεπτομέρειες (π.χ. χάρτης κόσμου 1:50.000.000).
Κεφάλαιο 5 – Προσανατολισμός
• Προσανατολισμός = ξέρω πού βρίσκομαι και προς τα πού πάω.
• 4 κύρια σημεία του ορίζοντα: Βορράς, Νότος, Ανατολή, Δύση.
• 4 ενδιάμεσα: Βορειοανατολικά (ΒΑ), Βορειοδυτικά (ΒΔ), Νοτιοανατολικά (ΝΑ), Νοτιοδυτικά (ΝΔ).
• Στους περισσότερους χάρτες: πάνω = Βορράς, κάτω = Νότος, δεξιά = Ανατολή, αριστερά = Δύση.
• Πυξίδα: η βελόνα δείχνει πάντα Βορρά. Γυρίζω τον χάρτη ώστε ο Βορράς του να «κοιτάζει» προς την ίδια μεριά με τη βελόνα.
• Χωρίς πυξίδα: ο ήλιος ανατέλλει στην Ανατολή και δύει στη Δύση. Το μεσημέρι (στην Ελλάδα) η σκιά μας δείχνει προς τον Βορρά.
• Σχετική θέση: περιγράφω πού είναι ένας τόπος σε σχέση με άλλους. Π.χ. «Η Αθήνα είναι νοτιοανατολικά των Ιωαννίνων.»
Κόλπα για να θυμάμαι και αυτοέλεγχος
Κόλπα μνήμης
• «ΤΥΚ» = Τίτλος, Υπόμνημα, Κλίμακα: η ταυτότητα κάθε χάρτη.
• Ρολόι-πυξίδα: στις 12 ο Βορράς, στις 3 η Ανατολή, στις 6 ο Νότος, στις 9 η Δύση. Γυρίζοντας δεξιόστροφα: Β – Α – Ν – Δ.
